Molens in Wormerveer
Boerwinkel.info
Introductie
Wormerveer
Wormerveerders
Wormerveer vanaf de Prins Clausbrug
De laatste Wormerveerse molen
Overzicht
Fotogalerij
Wessanen & Laan (van 1765 tot 1940)
De papierindustrie
De cacao-industrie
Post!
Contact
Sitemap
Blik naar het Noorden (1)
 De 7 meter hoge onderdoorgang van de brug op de Noorddijk krijgt gestalte op het vroegere erf van "De Schilp". Dit was vroeger na het verdwijnen van de molen eerst weiland, waarna er woonhuizen en een winkel van Prins kwamen. Maar die nu verdwenen bebouwing behoorde toch gedeeltelijk al toe aan het erf van pelmolen "De Vos", die de gebr. Kesen en Aris en Gerrit Kiel in 1689 hebben laten bouwen. Een lang leven heeft "De Vos" niet gehad. In 1771 kocht Jan Lely het lege erf van Abraham en Pieter Vas; de molen was toen in vlammen opgegaan. Bij het erf behoorden ook een tuin, tuinhuis en hooiberg. Alles kwam in 1785 in handen van Jan Oot en Claas Aalsmeer, welke laatste mede-eigenaar was van "De Bonte Kraai", onze volgende molen naar het Noorden toe. Stond er dan niets aan de andere kant van de Noorddijk ? Jawel, de boerderij van Jaapies (later Olij) en een stenen woonhuis dat in 1991 gesloopt werd, terwijl de boerderij enige jaren daarvoor verdween. Het enorme zandlichaam voor de brug en vervolgens de weg naar de brug kwam voor beide huizen in de plaats.

In 1641 zag oliemolen "De Bonte Kraai" het levenslicht. Aan oud-schepen Pieter Claesz Heyn is, Adriaen Jansz. en Claes Jacobsz. werd daartoe de windbrief verstrekt. Andere eigenaren volgden waaronder de al genoemde Claas Aalsmeer. Ook kwam tweemaal de naam Prins voor, misschien hebben de nazaten iets met de winkel te maken gehad. De burgemeester van Koog aan de Zaan, Evert Smit, die in 1813 de molen bezat, verkocht 'm in 1843 aan de fa. Wessanen & Laan, die in "De Bonte Kraai" in 1857 een tweede werk liet aanbrengen waardoor de westelijke achtkant tot de dijk werd uitgebouwd. Vier jaar daarvoor was de capaciteit al door Jan en Adriaan Laan vergroot door bijplaatsing van een oliebak van 600 vat en een pletterij. Echter, in 1885 blies "De Bonte Kraai" helaas de kraaienmars en verrees daar de eerste meelfabriek, terwijl men op een deel van het erf een houten pakhuis in elkaar timmerde, eveneens "De Kraai" geheten. In latere jaren volgde verplaatsing hiervan in verband met de bouw van graansilo Rusland naast de Vlijt. Wij komen nog op dat pakhuis terug. De molens stonden daar zo'n 300 jaren geleden niet ver van elkaar, hoewel pas 44 jaar na de bouw van "De Bonte Kraai" de gebr. Kesen en enkele anderen ten noorden daarvan oliemolen "De Witte Bijl" lieten bouwen. Als latere eigenaren komen we weer toen bekende namen tegen als Kaan, Visser en Vas evenals Evert Smit. De fa. Wessanen zette in 1857 de bijl in oliemolen "De Witte Bijl". Op dezelfde plaats verrees de stoom-oliefabriek de Tijd. Dat zowel de meel- als de oliefabriek nadien heel wat groter zijn geworden, behoeft geen betoog. U kunt dat vanaf 1993 ook op een andere wijze vanaf de brug bekijken. Maar 3 eeuwen terug had u vanaf diezelfde hoge positie nog een zestal wiekendragers ten westen van de Zaan kunnen aanschouwen, naast de al genoemde molens. De oudste oliemolen aan de Noorddijk was 350 jaar geleden al present. "De Kikkert" of "Kikker" heette hij, een merkwaardige naam, wellicht terug te voeren op het "Kroosduikersdorp" Westzaan, waar men hem sinds 1632 als "De Sint Pieter" kende. Rond 1640 volgde verhuizing naar Wormerveer, waarbij achtereenvolgens de families Schilp, Wennis, Mol en Honig tot 1887 hun geluk met "De Kikkert" beproefden. Toen kocht Wessanen de molen, waarvan een deel van de schuur nog lange tijd als pakhuis achter het oliehuis Breukelen aan de molen deed herinneren. Trouwens, ook het molenaarshuis van de volgende oliemolen "De Boerenjongen" kende een lang leven want in 1967 was dat nog ten noorden van de plaats van "De Kikkert" te vinden, hoewel de molen zelf al voor 1814 weg was. Pieter Woutersz. begon in 1695 met "De Boerenjongen", daarna volgden Aldert Pietersz. Wout en Michiel de Groot 'm op. Ook papiermaker Klaas Ris wilde wel eens wat anders en ging met "De Boerenjongen" olie slaan. Gerrit de Lange uit Krommenie betaalde in 1772 zelfs fl. 8.350,= voor de molen. Benoorden het genoemde molenaarshuis bevond zich het café De Noordpool, waar zich tot zijn sloop in 1920 heel wat taferelen zullen hebben afgespeeld. De arbeiders van molens en fabrieken meenden na gedane arbeid met hun pas ontvangen loon daar eerst uitgebreid "op te steken". Hun toegesnelde vrouwen dachten alleen maar aan het toen karige huishoudgeld en probeerden daar manlief tot andere gedachten te brengen ...

Die bebouwing verdween tenslotte allemaal en op het grote open terrein werd later pakhuis Londen gebouwd. In de jaren 1921 - 1927 nog een margarinefabriek, waarna het andere bestemmingen kreeg. Ten noorden daarvan werd het verplaatste pakhuis "De Kraai" neergezet, pal naast de schuur van onze volgende oliemolen "De Bezem". Ook hier was het, net als bij "De Boerenjongen" Pieter Woutersz., die samen met Wouter Gerritsz., Jan Claesz. Prins en Dirck Claesz. Valck in 1682 de windbrief in handen kreeg. Laatst genoemde was ook "besemmaecker" vandaar de molennaam. Ook Evert Smit was in 1813 eigenaar, totdat in 1843 Wessanen & Laan voor fl. 8.000,= zowel "De Bezem" als "De Bonte Kraai" aanschaften. De molen werd in 1881 aan Maarten Verwer uit Knollendam weer van de hand gedaan, maar in 1896 was 't met "De Bezem" gedaan. Zijn molenschuur en die van "De Bonte Kraai" werden in 1975 naar de Zaanse Schans overgebracht, waar u nu rustig een kopje koffie kunt drinken in restaurant De Kraai. U zult er dan vermoedelijk niet bij stilstaan (of zitten) dat bijv. in 1865 de heren K.Ris, G.Siekerman, D.Hildering, J.Wormer en A.Mosterd in dat pakhuis of in de molen echt heel andere dingen deden. Ook in "De Bonte Kraai" had het toenmalige personeel t.w. M.Rood, D.Boon, C.Ris, F. en IJ.Gravesteyn, P.Siemer en S. Kroon meestal wel wat anders te doen dan koffiedrinken.

Blik naar het Zuiden
Het erf van Nayer
Blik naar het Noorden (1)
Blik naar het Noorden (2)