Molens in Wormerveer
Boerwinkel.info
Introductie
Wormerveer
Wormerveerders
Wormerveer vanaf de Prins Clausbrug
De laatste Wormerveerse molen
Overzicht
Fotogalerij
Wessanen & Laan (van 1765 tot 1940)
De papierindustrie
De cacao-industrie
Post!
Contact
Sitemap
Molens S - Z

Oliemolen De Samson
Windbrief/Bouwjaar: 5-3-1631

Windbrief uitgereikt aan Jan Huijbertsz. op 5 maart 1631. In 1670 behoorde 1/3 deel aan de Wed. Sijbet Garbrantsz. Kuijper. "De Samson" werd op 27 september 1694 op-genomen in een assurantiecontract (voor de ladingen). Hij stond aan weg en Zaan en is gesloopt in 1893. Op zijn erf werd een pakhuis gebouwd, genaamd Zwaluw, ten noorden van de zeepfabriek De Adelaar waar het Zuideinde begint. De as in korenmolen "De Dood" te Zaandijk is van oorsprong afkomstig uit de in 1893 afgebroken oliemolen "De Samson". In tegenstelling tot de houten as van "De Dood" was deze as van ijzer. Ook de windpeuling was voor "De Dood" bruikbaar.


Oliemolen De Schilp
Windbrief/Bouwjaar: n.n
.

Bouwjaar onbekend. Hij heeft al voor 1648 langs de Zaan gestaan en is kennelijk vernoemd naar Pieter Pietersz. Schilp, die 10 jaar eerder het erf had verworven. Op 14 mei 1648 werd land verkocht, belend ten zuiden door "Die Schilp". Op 26 maart 1733 werd hij opgenomen in een assurantiecontract, eigenaar Jan Schilp. De molen bleef tot 1754 in de familie.

In de boedel van Jan Thijsz. Kaan, koopman te Wormerveer (…. en op 24 september 1803 subiet te Amsterdam in de herberg De Valk overleden ....), komt onder meer deze dubbele oliemolen voor. Op 28 januari 1804 werd deze molen in veiling gebracht. Bod fl. 1.100,=. Opgehouden. Spoedig daarna is hij gesloopt door Cornelis Emmerzeel. Hij stond aan de Noorddijk, buitendijks, ten noorden van "De Rozenboom".

Op het erf van "De Schilp" is nu de firma Oosterveld gevestigd, vlakbij de Prins Clausbrug. Verder werden er op het erf enkele woonhuizen en een winkel van Prins gebouwd, nadat het eerst weiland was geweest.


Papiermolen De Soldaat
Windbrief/Bouwjaar: 14-3-1695

Windbrief aan Jan Pietersz. Puts c.s. uitgereikt op 14 maart 1695. De molen werd op 21 mei 1699, ten name van Jan Pietersz. Puts ende Claes Pietersz. Ris, opgenomen in een assurantiecontract. Later was hij verzekerd in het Papier-makerscontract tegen de som van fl. 16.000,=.
"De Soldaat", destijds eigendom van de firma Van Gelder, Schouten & Comp. werd op 3 oktober 1839 voor afbraak verkocht. Hij heeft gestaan aan de Soldaatsloot, ten zuiden van het Krommenieërpad, nabij en beoosten de Watering, ter hoogte van de oude begraafplaats aan het einde van de Marktstraat aan de Dronkemanssloot.


Poedermolen De Tuinman
(later mosterdmolen)
Windbrief/Bouwjaar 25-2-1752

Windbrief uitgereikt aan Baart Jonker op 25 februari 1752. Baart Jonker overleed kort daarop, zodat zijn weduwe op 18 januari 1753 in veiling bracht "een sterke achtkante poeijermolen, genaamt "De Tuinman", staande en gelegen tot Wormerveer, op de Kapelsloot, belent ten Zuijden de Soldaat en ten noorden de Noordstar". Koper was Dirk Schenk voor fl. 550,=. In 1799 werd de molen verkocht voor fl. 244,= en is toen vermoedelijk mosterdmolen geworden. De molen is verbrand op 13 mei 1822.

In 1765 werd het compagnieschap opgericht door Adriaan Wessa-nen en Dirk Laan. De eerste bracht kapitaal, een pakhuis en inventaris in, terwijl Dirk Laan voor de spierkracht zorgde. Het begin van Wessanen's Koninklijke Fabrieken N.V. Het doel was de handel in zaden en aanverwante artikelen. Remmert Laan koopt samen met Maarten Oostenraad Boon de mosterd- en poeder-molen "De Tuinman", waarmee de eerste stap gezet werd op de weg van handelsfirma tot industriële onderneming. De van Indonesië aangevoerde tabak werd door meer dan 80 molens fijngehakt tot snuif, waaraan heilzame werkingen werden toegeschreven.


Slijpmolen De Uurwijzer
Windbrief/Bouwjaar: 28-6-1677

Windbrief overhandigd aan Cornelis Mighielsz. Volger op 28 juni 1677.Een soort van slijpmolen, waarvan de omschrijving luidt: "uir ende IJserweck vijl molentje, op het dack van sijn schuir, op de Kuijpsloot". Cornelis Volger was een beroemd klokkenmaker, die het molentje gebruikte om zijn vijlen aan te drijven.


Snuif- en mosterdmolen De Groene Valk
Windbrief/Bouwjaar: 22-2-1749

Windbrief uitgereikt aan Jacob Groen op 22 februari 1749, die op 31 mei daarop volgend de molen verzekert in het "Vorff- en Snuijfcontract". De laatste keer wordt hij genoemd bij landverkoop op 23 december 1818: "2 stukken land, genaamd de Dominé's akkers, bij "de Groene Valk"". Vermoedelijk is de molen in de eerste helft van de 19e eeuw gesloopt. Hij heeft gestaan in het veld, maar zijn juiste plaats is niet vermeld gevonden.

In de snuif- en mosterdmolen "De Huisman" te Zaandam aan het Blauwe Pad en momenteel aan "De Zaanse Schans" stond eertijds een rij van 10 stampers. Deze werd altijd De Valk genoemd. Op de onder-voorree daarvan (de dwarsbalken waartussen de stampers onder- en bovenaan opgesloten waren, heetten onderscheidenlijk: onder- en bovenree) was op een witte, ovale ondergroncl een groene valk afgebeeld; een zeer verdienstelijk uitgevoerd schilderstukje. Men scheen destijds de herkomst van deze werktuigen niet meer te weten. Ongetwijfeld zijn deze stampers afkomstig geweest van "De Groene Valk" en na diens afbraak in "De Huisman" terecht gekomen


Snuif-en verfmolen De Veldmuis
Windbrief/Bouwjaar: n.n.

De molen stond oorspronkelijk te Zaandijk. De molen verbrandde zelf op 18 maart 1711, waarna herbouw volgde. Op 9 oktober 1763 verbrandde zijn turfschuur. Hij komt onder meer voor in een boedelbeschrijving van Hendrik Ronske en echtgenote, op 16 juni 1767, waarbij aan Hendrik Oomheijn wordt toebedeeld: "Een molen de Veldmuijs te Wormerveer, achter 't Karnemelkspad". Blijkens een boedelbeschrijving van 26 augustus 1775 (van de genoemde Oomheijn) was "De Veldmuis" toen tevens verfmolen. Hij werd getaxeerd op fl. 800,= en was dus een molen van klein kaliber. Het jaar van zijn verdwijning is niet vermeld gevonden.


Oliemolen De Vlijt
Windbrief/Bouwjaar: 30-9-1779

Windbrief uitgereikt aan Vasterd Vas op 30 september 1779, nadat deze op 23 mei 1778 toestemming tot het bouwen had gevraagd. Ten name van zijn bouwheer werd "De Vlijt" op 9 augustus 1779 opgenomen in het Olieslagerscontract. Deze molen is een eeuw oud geworden. Waarschijnlijk is "De Vlijt", voordat hij gesloopt werd, op zondag 28 juni 1868 verbrand. Hij werd in 1879 afgebroken en vervangen door een stoom-olieslagerij, waar-op de molennaam overging. De fabriek is niet lang in bedrijf ge-weest. Deze werd 'uitgesloopt' en als pakhuis in gebruik genomen. De houten gebouwen van deze voormalige fabriek zijn grotendeels nog aanwezig als scheepswerf en machinefabriek De Vlijt aan weg en Zaan ten noorden van de huidige Komart


Papiermolen De Oude Voorn
Windbrief/Bouwjaar: n.n.

Bouwjaar niet met zekerheid te zeggen. Waarschijnlijk was in de tweede helft van de 17e eeuw Vastert Vas, een rijk koopman die o.a. 16 oliemolens en 2 stijfselhuizen bezat, eigenaar van de molen. Op 8 februari 1689 werd geveild: "een ackertje aghter de pampier Moolen de Voorn". De molen verbrandde op 31 augustus 1714. Eigenaar was toen G.Jbz.Wittebrood. Herbouw volgde. Later was de molen verzekerd in het Papiermakers-contract. Deze verzekering eindigde op 22 januari 1801 en stond op naam van Cornelis Adriaansz. Honigh. Van 1733 tot 1817 bleef hij in het bezit van de familie Honigh. De molen is daarna gesloopt. Hij heeft gestaan nabij "De Jonge Voorn", ten westen op of bij de terreinen van de voetbalvereniging Q.S.C. Enkele paalresten op het land, dat nu nog "De Voorn" heet, wijzen wellicht nog op de laatste stoffelijke overblijfselen. De papiermolen was bereikbaar over een molenpad, dat vanaf de oliemolen "De Engel" langs het voormalige buurtje de Vier Winden naar het Guisveld liep, ter hoogte van de huidige Rembrandtkade.


Pel- en oliemolen De Vos
Windbrief/bouwjaar: 3-11-1689

Windbrief afgegeven aan Cornelis Jansz. Keeses en Gaeff Jansz. Keeses op 3 november 1689. Deze treden op dezelfde datum toe als deelhebbers in een assurantiecontract. De molen bevatte een enkel oliewerk (dus met één slagwerk). De molen, die meermalen aan de dag treedt, verbrandde op 6 oktober 1771 en werd niet herbouwd.

Hij heeft gestaan aan de Zaankant van de Noorddijk, iets ten zuiden van de meelfabriek "De Vlijt". Mede-eigenaren waren Aris en Gerrit Kiel. Na de brand kocht Jan Lely het lege erf van Abraham en Pieter Vas. Bij het erf behoorden ook een tuin, tuinhuis en hooiberg. Dit alles kwam in 1785 in handen van Jan Oot en Claas Aalsmeer, welke laatste ook eigenaar was van "De Bonte Kraai"


 

Pelmolen De Vrijheid
(later oliemolen)
Windbrief/bouwjaar: 18-07-1742

Windbrief uitgereikt aan Jan van Straten op 18 juli 1742. Op 27 september 1742 werd de molen ten name van de bouwheer opgenomen in een assurantiecontract. Vrij spoedig daarna, in 1750 of 1751, werd de pelmolen door de olieslagers Vas (Vastert) van bestemming veranderd en ingericht tot het slaan van oliezaden. Het was een kapitale molen met twee prachtige schuren. Hij had een naambord waarop een steigerend, ongezadeld paard was afgebeeld, als symbool van de vrijheid. Dat was een mooi symbool daar dichtbij het begin of ende van het dorp. Aan het andere einde van Wormerveer stond de molen "De Eenhoorn"; ook zo'n symbolische naam.

Van 1845 tot 1896 was de molen eigendom van de familie Honig. De molen werd in 1896 afgebroken en te Alkmaar herbouwd als korenmolen. Het rietdek werd daarbij vervangen door plaatijzer, waardoor de molen werd ontsierd. Na enige dienstjaren aldaar is hij door brand verwoest.

Hij heeft gestaan aan het noordeinde van de Noorddijk, buitendijks, daar waar de Watering eindigde. Het molenpersoneel heeft geruime tijd bestaan uit Dirk de Boer , Klaas Huisman, Willem Lasage, Cornelis Smit, Aart de Boer en Barend Battem.


Houtzaagmolen Welgelegen
Windbrief/bouwjaar: n.n.

De firma van Gelder, die ook papiermolens in "Wormerveer bezat, kocht de molen "De Roozenboom" van Simon Prins. Naast hun houthandel en zagerij in Amsterdam verscheen er ook een houtzagerij aan de Watering, namelijk "Welgelegen" geheten. Wellicht werkte deze firma eerst nog met de zaagmolen "Welgelegen". In 1897 verdween deze houtzagerij en werd door de Maatschappij Noord-Holland omgezet in een bloedloogzoutfabriek. De milieugevolgen daarvan zijn bekend als gifprobleem rond het gemeenteterrein en omgeving aan de Lindenlaan.


Oliemolen De Rode Wildeman
Windbrief/bouwjaar: 20-1-1646

De windbrief is aan Heijndrick Jan Engelsz. op 20 januari 1646 uitgereikt. Op 12 april 1663 verkoopt hij de molen voor fl. 4.350,=. Eerst in 1721 komt hij voor het eerst voor in een der assurantiecontracten, met als eigenaar Dirck Jansz. Kluijs.

Op 2 oktober 1858 kwam Gerrit Vis in het bezit van deze molen. Op 9 maart 1872 heeft Gerrit Vis de molen "De Wildeman" geruild voor de molen "Het Hart" te Oost-Zaandam. De ruil betekende het einde van de molen. 
Adrianus Houttuyn liep namelijk reeds geruime tijd met plannen rond om stoomenergie te gaan toepassen. Molenmaker Vredenduin kreeg in dat jaar de opdracht om "De Wildeman" tot stoomfabriek te vertimmeren. Bij zo'n stoomolieslagerij werd het hart van de windmolen, het gaandewerk, intact gehouden.

Aldus werd plaatsgemaakt voor de stoomolieslagerij De Toekomst, welke fabriek daarna belangrijk is uitgebreid tot een complex van gebouwen. Thans is op die plaats gevestigd Crok & Laan als onderdeel van het Unilever-concern. De molen stond tussen het Zaandijkerwegje en de Zaan.


Papiermolen De Rijzende Zon
Windbrief/bouwjaar: 11-7-1727

Windbrief uitgereikt aan Dirk Blauw op 11 juli 1727. De molen had een kort bestaan, want reeds op 24 juli 1731 ging hij in vlammen op. Herbouw volgde, maar brand eveneens, want de herbouwde molen verbrandde op 3 maart 1746. De eigenaar, nog steeds Dirk Blauw, gaf de moed niet op en liet andermaal een nieuwe molen bouwen. Deze bleef in het bezit van de familie Blauw en was verzekerd in het Papiermakerscontract tot 6 januari 1881. De molen kwam toen tot stilstand en werd in 1885 afgebroken. Hij ging naar Nieuw-Vennep en werd daar herbouwd als koren-molen. Hij heeft gestaan aan en ten zuiden van de Zuider Sluissloot, iets ten westen van de spoorweg.

 

Molens A - G
Uitgelicht: De Vergulde Bijenkorf
Uitgelicht: De Witte Bijl
Uitgelicht: De Oude Blauw
Uitgelicht: De Eenhoorn
Uitgelicht: De Engel
Molens H - R
Uitgelicht: De Bonte Kraai
Uitgelicht: De Noordster
Uitgelicht: Het Witte Paard
Uitgelicht: De Rozenboom
Molens S - Z
Uitgelicht: De Witte Vlinder
Uitgelicht: De Zwarte Vlinder
Uitgelicht: Het Jonge Vool
Uitgelicht: De Jonge Voorn
Uitgelicht: De IJver
Uitgelicht: De Zaanstroom